Tháng 8 năm 1945, cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền (Cách mạng Tháng Tám) dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh giành thắng lợi trong cả nước. Cách mạng Tháng Tám thành công lật đổ ách thống trị của thực dân Pháp và phát xít Nhật đã khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là Cộng hòa XHCN Việt Nam. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu; trong đó, có bài học về nắm bắt, chớp thời cơ và còn nguyên giá trị đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN trong kỷ nguyên mới.
Thời cơ không phải ngẫu nhiên mà có, mà là kết quả tất yếu cả yếu tố khách quan và chủ quan, trong đó yếu tố chủ quan giữ vai trò quyết định. Thời cơ là điểm xuất hiện, hội tụ các yếu tố cần và đủ để tạo sức mạnh tổng hợp làm chuyển biến tình hình để giành thắng lợi. Do đó, việc tạo dựng và nắm bắt, chớp thời cơ là vấn đề khoa học, thể hiện bản lĩnh, trí tuệ của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta trong Cách mạng Tháng Tám.
Thực tế cho thấy, ở Việt Nam, sau khi phát xít Nhật đầu hàng quân đồng minh, quân đội Nhật Bản đang có mặt ở nước ta rất hoang mang, rệu rã, mất hết tinh thần chiến đấu; chờ quân Tưởng và quân Anh đến giải giáp đầu hàng. Trên cơ sở phân tích mâu thuẫn của thời đại, đặc biệt là mâu thuẫn giữa các nước, các dân tộc trong Chiến tranh thế giới II; các mâu thuẫn trong nước, khu vực, quốc tế và mâu thuẫn của kẻ thù, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã chớp thời cơ, chuyển hóa lực lượng, tạo thành sức mạnh tổng hợp của dân tộc để tiến hành Tổng khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi. Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tích cực, chủ động chuẩn bị về chính trị, tư tưởng, tổ chức và lực lượng. Ngay sau khi từ Trung Quốc về nước (1941), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì Hội nghị Trung ương 8 và có nhiều quyết sách chiến lược quan trọng nhằm chuyển hướng cách mạng Việt Nam sang một giai đoạn mới; tổ chức tuyển chon, đào tạo cán bộ, phát triển lực lượng, thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân để sẵn sàng khi có thời cơ đến sẽ tiến hành tổng khởi nghĩa giành thắng lợi. Đặc biệt, khi quân Nhật suy yếu và hoảng loạn trước sực mạnh của Hồng quân Liên xô cùng các nước đồng minh… Đảng, Bác Hồ đã nhạy bén nắm bắt thời cơ kịp thời lãnh đạo, chỉ đạo quân và dân ta đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền về tay Nhân dân ta từ tay Nhật (lúc này Pháp đã đầu hàng Nhật). Đây là thời điểm rất quan trọng, bởi lẽ, nếu giành được chính quyền trong thời điểm này thì Việt Nam mới được công nhận là nước độc lập, không lệ thuộc vào quân đồng minh và thực dân Pháp; đồng thời, giảm nguy cơ tổn thất lực lượng ở mức thấp nhất. Trong thư gửi đồng bào toàn quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Phe xâm lược gần đến ngày bị tiêu diệt. Các đồng minh quốc sắp tranh được thắng lợi cuối cùng. Cơ hội cho dân tộc ta giải phóng chỉ có trong một năm hoặc năm rưỡi nữa. Thời gian rất gấp. Ta phải làm nhanh. Người khẳng định rằng: Đây là thời cơ chín muồi nhất, thời cơ đã đến, dù hy sinh đến đâu, dù đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập. Toàn quốc, đồng bào hãy dũng cảm tiến lên! Nghệ thuật chớp thời cơ để giành thắng lợi trong Cách mạng Tháng Tám là bài học quý báu trong tiến trình lãnh đạo cách mạng của Đảng. Đó là bài học về sự kết hợp chặt chẽ, nhuần nhuyễn giữa lực, thế, thời, mưu; đánh địch bằng mưu kế, thắng địch bằng thế thời, là cơ sở để tạo và chuyển hóa thế trận, tạo sức mạnh tổng hợp để làm nên chiến thắng.
Hiện nay, tình hình thế giới, khu vực có nhiều diễn biến phức tạp, nhanh chóng, khó lường. Sau 40 năm tiến hành đổi mới, đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay, nhưng cũng đang phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức, thời cơ và vận hội đan xen. Điều đó đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta phải luôn tỉnh táo, nhạy bén nắm bắt thời cơ, vận hội, hóa giải khó khăn, thách thức, nhằm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xác định: “Tranh thủ tối đa thời cơ thuận lợi, đẩy lui nguy cơ, thách thức, đưa đất nước phát triển toàn diện mạnh mẽ, bứt phá và cất cánh”. Để đạt được mục tiêu đó, đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta phải đẩy mạnh phát triển kinh tế-xã hội, tăng cường sức mạnh bảo vệ Tổ quốc, phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, tạo cơ sở vật chất và các nguồn lực về chính trị-tinh thần, tạo thế và lực mới, tạo thời cơ và môi trường thuận lợi để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, cần đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ; tổ chức quản trị quốc gia hiện đại trên nền tảng chính phủ số, xã hội số, công dân số, tạo sự phát triển vượt bậc về kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại… Đó là những yếu tố quyết định để phát triển đất nước, là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất đề nước ta phát triển giầu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới.
Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám, bài học về nắm bắt, chớp thời cơ trong tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8 năm 1945 vẫn còn nguyên giá trị. Nắm chắc, vận dụng sáng tạo bài học đó, nhất định dân tộc ta, đất nước ta sẽ giầu mạnh, văn minh, sánh vai với các cường quốc Năm Châu như mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
BẢN TIN CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM