Trang chủ Tư liệu - truyền thống Theo dòng lịch sử CHỌN NGƯỜI

THÔNG TIN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA CCB TP.HCM

QUẢNG CÁO


 

CHỌN NGƯỜI
Thứ sáu, 30 Tháng 3 2018 10:34

Ngày xưa, có một người hai vợ - vợ cả và vợ lẽ (tất nhiên là khác bây giờ). Lại có người chưa vợ, đi ghẹo cả hai vợ nhà kia. Đi ghẹo, bị vợ cả nhà kia mắng té tát, nhưng lại được vợ bé nhà kia cho. Ít lâu sau, người chồng hai vợ kia chết, có người hỏi người đi ghẹo vợ: "Bây giờ, anh sẽ xin cưới cô cả hay cô lẽ?". Người ghẹo vợ đáp: "Cưới cô cả". Lại hỏi: "Người ấy từng mắng anh, sao lại còn cưới?". Đáp rằng: "Đi ghẹo, thì muốn người ta thuận. Đi hỏi vợ, thì phải hỏi người đã mắng mình. Như vậy thì sau họ mới trung thành với mình mà mắng những kẻ sàm sỡ khác".

 

Đến một kẻ vốn sàm sỡ mà còn biết chọn người trung, thì những người dùng người mọi thời, sao lại có thể chỉ biết dùng những kẻ luôn thuận ý mình được? Thuận vì việc tốt, là tốt. Thuận bất kể tốt xấu, thì dùng làm gì?

Truyện là truyện ngụ ngôn xưa, nhưng tính thời sự, "cập nhật", thì không hề mất. Chả là ngọc quý, thì là gì?

*

**

Đời Lý (1010-1225), quan Thái phó Tô Hiến Thành là tôi giỏi, trung tín, đã giúp Lý Anh Tông (1138-1175) duy trì được sự thịnh trị của nhà Lý, lại phò tá Lý Cao Tông (1176-1210) giữ được ngôi. Thấy Tô Hiến Thành đã già yếu, quan Tham tri chính sự Vũ Tán Đường ngày đêm đến hầu hạ. Thái hậu đến thăm, hỏi Tô Hiến Thành:

Tranh vẽ Thái úy Tô Hiến Thành từ chối cả mâm vàng hối lộ

- Nếu Thái phó có mệnh hệ gì, lấy ai để thay?

Tô Hiến Thành tâu:

- Đã có Gián nghị đại phu Trần Trung Tá.

Thái hậu ngạc nhiên:

- Vũ Tán Đường hết lòng vì ông, sao không cử ông ấy?

Tô Hiến Thành trả lời:

- Tâu Thái hậu! Nếu Thái hậu cần người hầu hạ tốt, thì dùng Vũ Tán Đường. Còn nếu Thái hậu cần người lo được cho nước, thì tôi xin cử Trần Trung Tá.

Tiếc thay, khi ông mất, triều đình không nghe lời ông dặn, cử Đỗ Yến Di làm Phụ chính và Lý Kính Tu làm Đế sư. Triều Lý bắt đầu suy từ đấy và đến Lý Huệ Tông (1211-1224), rồi Lý Chiêu Hoàng (lên ngôi năm 1224, đến tháng 1 năm 1225 thì nhường ngôi cho Trần Cảnh), Lý triều kết thúc!

"Mệnh trời", theo quan niệm phương đông là không "chữa được". Nhà Lý mất là do "mệnh trời", và bắt đầu sự mất ngôi là do mất người (mất Tô Hiến Thành, không dùng Trần Trung Tá). Thế là, để nhà Lý mất ngôi, trước hết, trời lấy người tài đức đi trước đã. Thế là, trời cũng ngại người chứ?

Bài học cuối triều Lý ấy, ngoài việc to là việc nước, há chẳng áp dụng được ở khối nơi nữa đó sao? "Người nào chỗ nấy", "vật nào chỗ nấy", mới tạo ra ngăn nắp, trật tự, kỷ cương. Cho nên các cụ nhà ta mới sợ, mới ghét cái cảnh "Nhẩy bàn độc" đến thế!

 Đỗ Trung Lai

 
Designed by TLO