Trang chủ Thông Tin Tổng Hợp NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM: Cơ hội và thách thức

THÔNG TIN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA CCB TP.HCM

QUẢNG CÁO


 

NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM: Cơ hội và thách thức
Thứ hai, 12 Tháng 3 2018 11:41

Năm 2017 được ghi nhận là một năm chịu tác động rất lớn về thiên tai, thời tiết với 16 cơn bão, mưa lớn, lũ ống, lũ quét, lở đất xảy ra trên diện rộng ở khắp các vùng miền của cả nước, gây thiệt hại lên tới khoảng 60.000 tỷ đồng (tương đương 2,6 tỷ USD). Trong đó, ngành nông nghiệp, ngành chịu nhiều tác động về thiên tai nhất, vẫn phát triển một cách rất ấn tượng.

Ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp ở nước ta ngày càng mạnh mẽ

Năm 2017, tốc độ tăng trưởng ngành nông nghiệp đạt 2,94%, vượt so với mục tiêu đề ra 2,84%. Về xuất khẩu nông lâm thủy sản, mục tiêu đề ra là từ 32 đến 33 tỷ USD thì đã đạt 36,37 tỷ USD, vượt tới hơn 4 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước và thặng dư tuyệt đối của ngành đạt 8,55 tỷ USD, tăng hơn 1 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2016. Trong đó 10 nhóm ngành hàng xuất khẩu đạt trên 1 tỷ USD. Nhưng có lẽ dấu ấn lớn nhất của ngành nông nghiệp 2017 là ở lĩnh vực xuất khẩu rau củ quả. Lần đầu tiên giá trị xuất khẩu rau củ quả đạt 3,5 tỷ USD, tăng 41% so với năm trước, vượt xa các ngành chủ lực khác như: gạo, cao su, chè, hạt điều; và đặc biệt, nhiều hơn xuất khẩu của ngành dầu thô đến khoảng 1 tỷ USD! Nhiều loại trái cây VN đã thâm nhập được các thị trường khó tính có yêu cầu cực cao như Mỹ, Nhật, châu Âu...

Năm 2017 cũng đánh dấu một năm ngành nông nghiệp đứng trước vòng xoáy nghiệt ngã của quy luật kinh tế thị trường. Chuyện mất cân đối cung cầu về sản phẩm nông nghiệp dẫn đến những cuộc khủng hoảng thừa đã làm xáo trộn biết bao dự tính, tác động hết sức lớn lao đến một số lĩnh vực kinh tế- xã hội, mà những cuộc giải cứu nông sản là dẫn chứng cụ thể.

Chuyện giải cứu nông sản cứ lặp đi lặp lại. Hết giải cứu hành, giải cứu tỏi, giải cứu nghệ, giải cứu dưa hấu đến giải cứu chuối. Nhưng có thể nói chuyện giải cứu thịt heo mới thật sự là điều đau đầu nhất. Giá thịt heo giảm mạnh, hơn 3 triệu hộ chăn nuôi nhỏ lẻ lao đao. Chưa bao giờ trong lịch sử ngành chăn nuôi, giá heo hơi chỉ còn 15.000-18.000 đồng/kg! Chúng ế ẩm, thừa mứa vượt quá xa nhu cầu xã hội. Các biện pháp giải cứu rõ ràng chỉ là giải pháp tình thế.

Một nền kinh tế thị trường mà cứ luôn phải giải cứu người sản xuất bằng những giải pháp thủ công manh mún mang tính phong trào thì rõ ràng là một nền kinh tế thiếu chuyên nghiệp, một xã hội phát triển thiếu bền vững. Quy luật kinh tế thị trường là động lực kích thích xã hội phát triển nhưng cũng vô cùng khắc nghiệt. Nó đòi hỏi mỗi thành phần kinh tế, trong đó có nhà nông, phải thích ứng bằng vai trò của chính mình. Đó là nền sản xuất, kinh doanh chuyên nghiệp và biết nắm bắt thị trường một cách tỉnh táo, có tầm tư duy về sản xuất- kinh doanh. Cần phải biết cung cái gì thị trường cần, chứ không thể chỉ biết cung cái mình có, bất kể thị trường có cần hay không.

Từ cuộc khủng hoảng thừa các loại nông sản mới bộc lộ sự yếu kém của nền kinh tế nông nghiệp nước nhà. Yếu kém từ khâu sản xuất đến lưu thông. Quy mô sản xuất manh mún, ngành nông nghiệp phải đối đầu với hàng loạt vấn đề như việc sử dụng vật tư đầu vào và tài nguyên chưa hợp lý; ứng dụng khoa học, công nghệ còn nhiều hạn chế. Mà cụ thể là, công nghiệp chế biến phát triển chậm, chỉ có khoảng 25 đến 30% doanh nghiệp có áp dụng dây chuyền chế biến hiện đại. Cái yếu kém của nền sản xuất nông nghiệp ở nước ta còn ở chỗ, cho đến nay vẫn còn đến 80% lượng nông sản chưa xây dựng được thương hiệu, chưa có nhãn mác. Những sản phẩm được bán ra thị trường thế giới phần lớn vẫn thông qua thương hiệu nước ngoài, khiến sức cạnh tranh của nông sản Việt còn yếu và chịu nhiều thiệt thòi.

Nhưng yếu kém lớn nhất của nền kinh tế nông nghiệp nước ta những năm qua lại nằm ở cơ chế chính sách. Trong lĩnh vực nông nghiệp việc xây dựng quy hoạch còn mang tính manh mún, riêng lẻ từng ngành, không có tích hợp. Ngành nào cũng làm quy hoạch và cho rằng quy hoạch của mình là quan trọng nhất. Đã tốn kém mà cuối cùng khó hoặc không thể thực hiện được.

Cái yếu kém còn  thể hiện ở lĩnh vực quản lý nhà nước. Trong khi khâu sản xuất thuộc quyền quản lý của Bộ NN&PTNT thì khâu lưu thông phân phối, tìm kiếm phát triển thị trường lại do Bộ Công thương đảm nhiệm. Bộ NN&PTNT chỉ biết tập trung vào sản xuất, khi tạo ra được sản phẩm thì cũng không cần biết, không quan tâm đường đi của sản phẩm mình tạo ra thế nào, nó đi tới đâu. Về phía Bộ Công thương thì cũng không cần biết phía dưới sản phẩm có những gì. Sản phẩm đó được sản xuất theo tiêu chuẩn, tiêu chí nào, phù hợp với thị trường nào. Chính sự phân công quản lý, điều hành không thống nhất giữa hai bộ đã khiến chuỗi sản xuất- kinh doanh bị đứt quãng, không kết hợp với nhau. Vì vậy, muốn nền kinh tế nông nghiệp phát triển bền vững thì giữa hai bộ này phải có sự phối hợp chặt chẽ với nhau, tạo chuỗi sản xuất kinh doanh hoàn chỉnh.

Chuỗi sản xuất- kinh doanh phải đảm bảo vừa có sự liên kết dọc vừa có sự liên kết ngang. Liên kết dọc tức là liên kết bắt đầu từ người nông dân sản xuất cho tới khâu tiêu thụ. Liên kết ngang là sự liên kết giữa những người nông dân sản xuất với nhau, giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, giữa thương lái với thương lái. Chính sự kết hợp giữa liên kết dọc với liên kết ngang sẽ tạo năng lực cạnh tranh, thúc đẩy nền kinh tế nông nghiệp phát triển có quy mô, hiệu quả tốt. Có như vậy mới tạo sự phát triển bền vững.

Năm 2017 nền nông nghiệp nước nhà đã có bước đột phá rất lớn về tư duy phát triển. Đó là sự xoay trục trong việc phát triển các mặt hàng nông sản chủ lực, xác định những mặt hàng có lợi thế. Nếu trước đây chúng ta tập trung sản xuất lúa gạo và coi đây là mặt hàng chủ lực thì nay chuyển sang ưu tiên phát triển những ngành hàng có giá trị cao như thủy sản, rau củ quả, đồ gỗ…

Do chuyển hướng phát triển, năm 2017 cũng ghi nhận nhiều doanh nghiệp, tập đoàn lớn đã chọn nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ làm hướng đi chính và đã đầu tư hàng tỷ USD, đạt kết quả bước đầu rất khả quan, mở ra hướng phát triển mới cho nông nghiệp, nông thôn. Năm 2017 đã có gần 2.000 doanh nghiệp thành lập mới trong lĩnh vực nông nghiệp, tăng 3,8% so với năm trước, nâng số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp lên hơn 5.600.

Cũng chính hướng đầu tư mới là tiền đề để xây dựng những nhà máy quy mô, công suất lớn, công nghệ hiện đại làm cơ sở để định dạng vùng nguyên liệu nhằm đảm bảo hình thành mối liên kết chặt chẽ với người sản xuất thông qua các HTX kiểu mới, các nông trại. Cũng chính từ hướng đầu tư mới mà chúng ta có cơ sở để phát triển mở rộng thị trường, nhất là các thị trường mới có tiềm năng.

Để nền kinh tế nông nghiệp phát triển bền vững, trong những năm tới cần tập trung phát triển vùng nguyên liệu tập trung, chế biến dưới dạng thành phẩm chất lượng cao. Cần tập trung phát triển theo chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học kỹ thuật. Đồng thời phải đẩy mạnh xúc tiến mở rộng thị trường.

 Trần Phú Bình

 
Designed by TLO